سکنجبین چیست و چه خواصی دارد؟
سکنجبین چیست و چرا از گذشته تا امروز جایگاه ویژهای در سفره ایرانیها داشته است؟ سکنجبین یکی از نوشیدنیهای سنتی و اصیل ایرانی است که از ترکیب سرکه و شیرین کنندهای مانند عسل یا شکر تهیه میشود و گاهی با عرق نعناع طعمدار میگردد. خواص سکنجبین آنقدر زیاد است که حتی در منابع طب سنتی مانند آثار ابنسینا نیز مورد اشاره قرار گرفته و بهعنوان یک نوشیدنی متعادلکننده برای بدن معرفی شده است.
دسترسی سریع به تیترهای مطالب
در طب سنتی، سکنجبین را بهعنوان نوشیدنیای کمککننده به هضم غذا، کاهش حرارت بدن، بهبود عملکرد کبد و رفع عطش معرفی میکنند. بسیاری از افراد در فصل گرما از آن برای جلوگیری از گرمازدگی استفاده میکنند و برخی نیز آن را همراه با کاهو مصرف میکنند تا اثر آرامبخش و خنککنندهاش بیشتر شود. به همین دلیل، سکنجبین تنها یک شربت ساده نیست؛ بلکه بخشی از فرهنگ غذایی و درمانهای سنتی ایرانی به شمار میآید. در ادامه با این ماده غذایی خوشمزه و مفید بیشتر آشنا خواهید شد:
سکنجبین چیست؟
سکنجبین یک نوشیدنی سنتی ایرانی است که از ترکیب سرکه و شکر تهیه میشود. این شربت طعمی ترش و شیرین دارد و گاهی با عرق نعناع طعمدار میشود. در زبان یونانی به آن، اکسیمل نیز گفته میشود. ترش در یونانی به معنای “اکسی” است و عسل به “مل” ترجمه میشود. طعم ترش و شیرین داشته و بسته به نوع عسل و سرکه استفاده شده در آن، میتواند، طعم متفاوتی داشته باشد.
آیا سکنجبین همان سرکه انگبین است؟
سکنجبین و سرکهانگبین از نظر ترکیب پایه شبیه هم هستند، اما کاملاً یکسان نیستند. سرکه انگبین در منابع طب سنتی ـ مانند آثار ابنسینا در کتاب قانون در طب ـ به ترکیب سرکه و عسل گفته میشود، در حالی که سکنجبین امروزی معمولاً با شکر تهیه میشود. بنابراین اگر با عسل باشد، همان سرکهانگبین محسوب میشود؛ اما با شکر، شکل رایج و خوراکیِ سکنجبین است.
خواص سکنجبین چیست؟
ترکیب سرکه، شیرینکننده (شکر) و نعناع باعث شده این شربت هم خاصیت خنککنندگی داشته باشد و هم به هضم غذا کمک کند. طعم شربت سکنجبین، به قدری خوب است، که به یکی از مواد تشکیل دهنده آشپزخانههای امروزی تبدیل شده است. این نوشیدنی اکنون در سراسر جهان مورد استفاده قرار میگیرد. علاوه بر طعم مطبوع و دلپذیر این شربت، شما میتوانید از خواص آن، به عنوان دارو نیز بهرهمند شوید.
کمک به بهبود هضم غذا
وجود سرکه در سکنجبین باعث تحریک ترشح آنزیمهای گوارشی میشود. این موضوع میتواند به هضم بهتر غذا، مخصوصاً غذاهای چرب و سنگین، کمک کند. نعناع نیز خاصیت ضدنفخ دارد و از احساس سنگینی معده میکاهد. به همین دلیل نوشیدن مقدار کمی سکنجبین بعد از غذا در گذشته رایج بوده است.
کاهش عطش و خنککنندگی بدن
در صورتی که از سکنجبین به صورت شربت استفاده کنید می توانید از خواص شربت سکنجبین هم بهره مند شوید. ترکیب ترشی سرکه با شیرینی و عطر نعناع، باعث ایجاد حس خنکی در بدن میشود. در روزهای گرم، این نوشیدنی میتواند عطش را سریعتر از آب ساده برطرف کند و احساس گرمازدگی را کاهش دهد.
کمک به کنترل اشتها
برخی افراد از سکنجبین رقیقشده قبل از غذا استفاده میکنند تا اشتهای کاذب کاهش یابد. سرکه میتواند تا حدی به تنظیم قند خون کمک کند و از پرخوری جلوگیری کند. البته این اثر وابسته به مقدار مصرف و نوع شیرینکننده است.
کاهش نفخ و دلدرد
نعناع موجود در سکنجبین خاصیت ضداسپاسم دارد؛ یعنی میتواند انقباضات دردناک معده و روده را کاهش دهد. به همین دلیل در مواردی که فرد دچار نفخ، سوءهاضمه یا دلپیچه خفیف است، مصرف متعادل آن میتواند آرامبخش دستگاه گوارش باشد.
کمک به شادابی پوست
در طب سنتی اعتقاد بر این بوده که تعدیل صفرا میتواند به کاهش جوشهای ناشی از گرمی کمک کند. از این رو سکنجبین برای شفافتر شدن پوست توصیه میشد، هرچند این موضوع نیاز به بررسیهای علمی دقیقتری دارد.
خاصیت آنتیاکسیدانی ملایم
سرکه و نعناع هر دو دارای ترکیبات آنتیاکسیدانی هستند که میتوانند به کاهش استرس اکسیداتیو در بدن کمک کنند. البته میزان این اثر بستگی به کیفیت مواد اولیه دارد.
خواص شربت سکنجبین چیست؟
شربت سکنجبین که از مخلوط آب با سکنجبین تهیه میشود نه تنها خوشمزه و سالم است، بلکه خواص بیشماری دارد. بالاتر در مورد خواص سکنجبین صحبت کردیم، همین خواص را برای شربت سکنجبین نیز می توان به حساب آورد. برای بهره بردن از این خواص می توانید شربت سکنجبین خانگی تهیه کنید که ما در مقاله ی دیگری به طور کامل به آن پرداخته ایم. بنابراین فواید شربت سکنجبین عبارتند از:
- کمک به رفع تشنگی
- بهبود هضم غذا
- دارای طبعی خنک و ملایم
- کمک به کاهش گرمازدگی
- و کاهش نفخ و دل درد
طبع سکنجبین و شربت آن سرد است یا گرم؟
در طب سنتی ایران طبع آن را عموماً سرد و تر میدانند. سرکه ذاتاً طبع سرد دارد و شکر طبعی معتدل رو به گرم، اما در این ترکیب اثر سردی سرکه غالب است؛ بهویژه اگر با نعناع تهیه شود که آن هم گرچه کمی گرم است، اما در مجموع خاصیت خنککنندگی نوشیدنی را حفظ میکند. به همین دلیل سکنجبین را بیشتر برای افراد با مزاج گرم و در فصل تابستان توصیه میکنند و افراد با مزاج سرد باید در مصرف آن تعادل را رعایت کنند.
بهترین زمان استفاده از سکنجبین
بهترین زمان مصرف سکنجبین معمولاً در فصل گرما و ساعات گرم روز است، زمانی که بدن به خنککننده طبیعی نیاز دارد. همچنین میتوان آن را حدود نیم ساعت قبل یا بعد از غذاهای سنگین مصرف کرد تا به هضم بهتر کمک کند. البته مصرف ناشتا برای افراد با معده حساس یا مزاج سرد توصیه نمیشود.
سکنجبین را با چه چیزهایی بخوریم؟
از شربت سکنجبین، در کنار عصاره و عرق انواع گیاهان دارویی زیر میتوان استفاده کرد:
- همراه با بادرنجبویه: به عنوان آرامبخش
- همراه با اسطوخودوس و بابونه: تقویت سیستم ایمنی
- همراه با آویشن یا مریم گلی: ضد سرفه
- همراه با بهار نارنج: افزایش متابولیسم و تقویت بدن
شما میتوانید، سکنجبین را با انواع گیاهان دارویی و وحشی، میوه ها یا ادویهها غنی کنید.
از جمله مواردی که میتوانیم همراه با سکنجبین بخوریم، به موارد زیر میتوان اشاره کرد:
- کاهو
- خیار
- عرق نعنا
- دمنوش گل سرخ
- دمنوش بادرنجبویه
- دمنوش اسطوخودوس
- دمنوش بابونه
- گزنه
- پونه کوهی
هنگامی که شربت سکنجبین پایه شما آماده شد، میتوانید آن را با اثرات و خواص گیاهان دارویی و وحشی، میوهها یا ادویهها غنی کنید و همچنین طعمهای جدیدی را با افزودن عرقهای گیاهی، مثل عرق نعنا به آن اضافه کنید. هیچ محدودیتی برای تخیل طعم و مزه مورد نظر شما وجود ندارد.
سخن پایانی:
شربت سکنجبین به عنوان یک سوپر غذا و دارو از ایام قدیم مورد استفاده قرار میگرفته است. از جمله فواید سکنجبین و فواید درمانی این ماده غذایی مقوی به تحریک متابولیسم، مفید برای سرماخوردگی، ملین، سرشار از مواد پروبیوتیک و الکترولیتهای مورد نیاز بدن، مقوی ریه و سیستم گوارشی و… میتوان نام برد. از طعم و خواص شربت سکنجبین همراه با خیار، عرق نعنا و انواع دمنوش گیاهان دارویی میتوانید بهره ببرید. کاهو سکنجبین نیز یک ماده غذایی مفید و دلپذیر است که در مناسبتهای مختلف میتوانیم از آن لذت ببرید. از مصرف این اکسیر جادویی غافل نشوید.
سوالات متداول مقاله خواص سکنجبین:
1- مواد تشکیل دهنده سکنجبین چیست؟
سکنجبین از عسل و شکر بهعنوان مواد اصلی تشکیل شده و گاهی برای طعم و خواص بیشتر، آب و عصاره گیاهان دارویی هم به آن اضافه میشود.
2- آیا سرکه انگبین همان سکنجبین است؟
خیر. سرکه انگبین و سکنجبین تفاوت جزئی دارند: سکنجبین معمولاً ترکیبی از شکر و سرکه با کمی آب است و بهعنوان نوشیدنی مصرف میشود، اما سرکه انگبین حاوی عسل + سرکه است و حالت درمانی و غلظت بیشتری دارد.
منابع: